گروه حقوق بین الملل- علی جعفری*: در ارتباط با ماهيت حقوقي آنچه تحتعنوان «برنامه جامع اقدام مشترک» ميان ايران و شش کشور بهدست آمده، ديدگاههاي مختلفي مطرح شده است. در این بررسی اجمالی نکاتی درباره ماهیت حقوقی توافق جامع به اختصار عرضه می شود. با توجه به اینکه لفظ «برنامه جامع اقدام مشترک» صحیح نمی باشد، از برجام با عنوان «توافق جامع» یاد می کنیم و هرجا گفته می شود «توافق جامع» منظور همان «برجام» است.
۱-«توافق جامع» (برجام)، توافق و معاهده الزام آور بین المللی
برای فهم دقیق و ماهیت توافق جامع از منظر حقوق معاهدات و حقوق بین الملل، در ابتدا لازم است تعریفی روشن در خصوص معاهده بین المللی داشته باشیم.
مفهوم حقوق معاهدات و تعریف معاهدۀ بین المللی
حقوق معاهدات مجموعۀ قواعدی است که تابعان فعال حقوق بین الملل (یعنی کشورها و سازمانهای بین الدول) قصد انعقاد آنها را دارند، یا طرف آنها محسوب میشوند. از سوی دیگر حقوق معاهدات، مجموعۀ قواعد حقوق بین الملل میباشد که حاکم و ناظر بر معاهدات میان تابعان فعال حقوق بین الملل است.
مطابق ماده دو کنوانسیون ۱۹۶۹ وین در زمینه حقوق معاهدات: «معاهده عبارت است از یک توافق بین المللی که بین کشورها به صورت کتبی منعقد شده و مشمول حقوق بین الملل باشد، صرف نظر از عنوان خاص آن و اعم از اینکه در سندی واحد یا در دو یا چند سند مرتبط به هم منعکس شده باشد».
همچنین از منظر عرف بین المللی توافقات و معاهدات بین المللی توافق هایی هستند که میان تابعان حقوق بین الملل و به منظور ایجاد آثار حقوقی معین، طبق قواعد حقوق بین الملل منعقد می گردد.
بر این اساس ویژگی های اصلی یک معاهده ی حقوقی بین المللی به شرح زیر است:
انعقاد توافق به صورت عقد و طبق حقوق بین الملل: به طور کلی انعقاد یک توافق، هماهنگی و همسازی اراده ها را میان طرف های آن توافق ایجاب میکند. این رکن اساسی توافق، در توافق جامع کاملاً مشهود است. یکی دیگر از ارکان یک معاهدۀ بینالمللی این است که توافق به صورت عقد بوده، آن هم با رعایت موازین حقوق بین الملل. در انعقاد توافق جامع، کلیۀ مقررات حقوق بین الملل، خاصه حقوق معاهدات رعایت شده است . انجام مذاکرات سخت و فشرده میان نمایندگان تام الاختیار طرفها که توافق منعقده، نتیجه این مذاکرات میباشد، از نشانه های پذیرفتن توافق جامع تحت عنوان یک معاهده بین المللی است.
طرفهای توافق تابع فعال حقوق بین الملل باشند: یک توافق بینالمللی منعقده برای این که عنوان معاهده به خود گیرد، باید طرفهای آن تابعان فعال حقوق بینالملل باشند. به بیان دیگر، فقط تابعان فعال حقوق بین الملل صلاحیت انعقاد معاهدات بینالمللی را دارند. طرفهای توافق نامۀ وین یعنی دولت ایران و دولتهای عضو گروه ۱+۵ و حتی اتحادیه اروپا، در زمرۀ تابعان فعال حقوق بین الملل هستند.
باقی در ادامه مطلب پیگیری کنید.
